Μαρία Κούλη: «Αγάπη λοιπόν σημαίνει, πρώτα απ΄όλα, να δέχομαι τον άλλον όπως ακριβώς είναι»

Με πολλά χιλιόμετρα στον ποιητικό στίβο, η Μαρία Κούλη έρχεται με νέα ποιητική συλλογή. «Αν αλλάζαμε κουρτίνες» είναι ο τίτλος της, περιέχει 46 ποιήματα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν (περισσότερα δείτε εδώ).

Κυρία Κούλη, πείτε μας λίγα λόγια για τη νέα σας συλλογή.

Το «Αν αλλάζαμε κουρτίνες…» η έκτη μου ποιητική συλλογή, γεννήθηκε στις εκδόσεις Βακχικόν, το νέο μου λογοτεχνικό σπίτι. Περιλαμβάνει 46 ολιγόστιχα ποιήματα που γράφτηκαν στην περίοδο 2018-2021. Στο εξώφυλλο, ο πίνακας της παιδικής μου φίλης Έλσης Παυλίδου που είναι ζωγράφος και χειροτέχνης.

Τα δύσκολα χρόνια της κρίσης και ο κορονοϊός με επηρέασαν, όπως όλους μας. Κλείστηκα στον εαυτό μου, αμφισβητούσα αυτά που γράφω. Με λίγα λόγια, βάλτωσα και «σώπασα», τουλάχιστον εκδοτικά. Επειδή όμως δεν σταμάτησα να γράφω, βρήκα την εξής διέξοδο: αναρτούσα και αναρτώ ακόμα στο προφίλ μου Maria Kouli στο Facebook, σε τακτά χρονικά διαστήματα, μικρά κείμενα της τάξης των 600-700 λέξεων. Μπορεί να τα διαβάσει ο καθένας. Αυτό με έσωσε· ήταν η ανάσα μου. Αλλά και κάτι σαν κρυψώνα. Όταν το συνειδητοποίησα, είπα στον εαυτό μου: φτάνει πια! Και τόλμησα να ξεκινήσω από την αρχή. Ναι, λοιπόν, το «Αν αλλάζαμε κουρτίνες…» σηματοδοτεί για μένα ένα καινούργιο ξεκίνημα.

Τα ποιήματά μου είναι προϊόν εσωτερικής αναζήτησης. Μου αρέσει να παρατηρώ τον εαυτό μου και τους άλλους, να ψάχνω τα γιατί και τα πώς. Έτσι, τα θέματα που επανέρχονται στους στίχους της συλλογής είναι: «Τι είναι στ’ αλήθεια ο Έρωτας; Πόσο καλά ξέρουμε τον εαυτό μας και τους άλλους; Τι ρόλους παίζουμε για να επιβιώνουμε; Οι φόβοι, τα ανεκπλήρωτα όνειρά μας πόσο μας καθορίζουν; Ακούμε ποτέ την εσωτερική μας φωνή, τη γνήσια; Πώς βιώνουμε τη μοναξιά; Γιατί φοβόμαστε την αληθινή αλλαγή;»  Στους στίχους μου αναρωτιέμαι για όλα αυτά, προκαλώντας ταυτόχρονα τον αναγνώστη- συνομιλητή μου να τα σκεφτεί. Να ψάξει μέσα του και να απαντήσει στον ίδιο του τον εαυτό. Και τότε το «αν αλλάζαμε κουρτίνες…» ίσως γίνει «αν αλλάζαμε εμάς τους ίδιους…»

Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σας φόβος;

Επιτρέψτε μου να απαντήσω με ένα ποίημα από τη συλλογή:

«Κάποιος κλέβει

τα όνειρά μου,

ύστερα γυρεύει λύτρα.

Ξέχνα, λέει,

μολύβι και χαρτί

τι χρώμα έχουν οι λέξεις

πώς ερωτεύεται η Ποίηση…

Αν ενδώσω

θα αναπνέω,

θα ζω;»

Ε, ναι λοιπόν, ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι: «κι αν πάψω να είμαι δημιουργική;» Για μένα το «μη δημιουργική» σημαίνει: θάνατος· αν όχι βιολογικός, τουλάχιστον πνευματικός και συναισθηματικός. Έτσι, κάθε φορά που αμφισβητώ τον εαυτό μου, το γράψιμό μου, κάθε φορά που θέλω να τα κλείσω όλα, να ξεχάσω και να ξεχαστώ, εμφανίζεται ο άγιος Ρίλκε. «Βυθίσου στον εαυτό σου» ψιθυρίζει, «και αναρωτήσου: θα πέθαινες άραγε αν δεν σε άφηναν να γράφεις;» (από το «Γράμματα σε ένα νέο ποιητή») Συνέρχομαι λοιπόν και…συνεχίζω. Πέφτω, ξανασηκώνομαι και συνεχίζω. Όσο αναπνέω…

Οδηγοί ζωής υπήρξαν στην πορεία μου ο Ρίλκε και ο αείμνηστος Δάσκαλός μου, Ντίνος Σιδερίδης. Τους οφείλω πολλά.

Ποια η σχέση σας με το χρόνο;

Αχ αυτό το «παιδί που παίζει ζάρια», όπως λέει ο Ηράκλειτος, ζημιά που μας κάνει! 

Ο Καστοριάδης, στο βιβλίο του “Sur le Politique de Platon” αναλύοντας τον όμορφο μύθο του Πλάτωνα για την εναλλαγή στο πηδάλιο του κόσμου των: Κρόνου και Δία –όπου εποχή του Κρόνου σημαίνει χρυσή εποχή, κάτι σαν την Εδέμ, ενώ στην εποχή του Δία όλα γυρνούν ανάποδα και ο κόσμος είναι αφημένος στην τύχη του- θεωρεί τις λέξεις Cronos και chronos (χρόνος) συγγενικές. Δίνει μάλιστα στο Χρόνο την υπεροχή, τη δύναμη να λέει στους δύο κυβερνήτες του κόσμου: τώρα τελείωσε ο χρόνος σου, είναι ανάγκη να περάσει ο κόσμος σε άλλο κύκλο. Φανταστείτε λοιπόν τη δύναμη του χρόνου!

Και το χρόνο τον φοβάμαι, το ομολογώ. Φοβάμαι τις φθορές του… Προσπαθώ να του ξεφύγω· ψευδαίσθηση και αυτή! Όπως λέω σε ένα ποίημα της συλλογής:

«Απόψε, λέει,

παίζαμε κρυφτό,

τα φύλαγε ο Χρόνος·

είχες μια θάλασσα αγκαλιά

κρυβόμασταν καλά,

κοχύλια στην άμμο

ώσπου…

μας πήρε κι έφυγε.»

Υπάρχουν μάλιστα στιγμές που ενδίδω στο φόβο. Αναρωτιέμαι πόσος χρόνος μου μένει, αν θα προλάβω να κάνω τούτο, το άλλο… Όμως, κάθε φορά που μου συμβαίνει κάτι τέτοιο και κάνω αρνητικές σκέψεις τη μία πίσω από την άλλη, έρχεται η Φύση και με «σκουντάει». «Σύνελθε» μου λέει, με τον τρόπο που μόνο εκείνη ξέρει. Έτσι με σκούντησε και τις προάλλες. Είχα στείλει το «Αν αλλάζαμε κουρτίνες…» σε έναν σπουδαίο άνθρωπο, Φιλόσοφο-Δάσκαλο-Άνθρωπο, αρκετά προχωρημένης ηλικίας. Με πήρε τηλέφωνο. Πνεύμα σπινθηροβόλο, χιούμορ, αναλυτική σκέψη. Κουβεντιάσαμε για τα ποιήματα. Όταν κλείσαμε το τηλέφωνο, κατάλαβα. Συνειδητοποίησα πως ο φόβος μου για το χρόνο ήταν μια τίγρη φτιαγμένη από χαρτί. Όπως οι περισσότεροι φόβοι μας…

Τι υπάρχει στο «εντός σας κρυφό δωμάτιο»;

Το κρυφό δωμάτιο… Χρόνια το έβλεπα στα όνειρά μου. Πάντα είχα την αίσθηση πως, να, τώρα δα, θα σπρώξω μια πόρτα και θα μπω.  Άλλοτε βρισκόταν, λέει, ακριβώς δίπλα –ως προέκταση της μεσοτοιχίας με το διπλανό σπίτι-, άλλοτε σε ψηλότερο επίπεδο, κάτι σαν σοφίτα. Πολλές φορές, στον ύπνο μου, το έψαχνα. Ύστερα το πρωί, επικρατούσε η λογική.  Η αίσθηση όμως παρέμενε, το ίδιο και ο φόβος. Γιατί συνειδητοποιούσα πως αυτό το κρυφό δωμάτιο δεν ήταν δίπλα ούτε πάνω, αλλά μέσα μου. Οπότε.. Αν το έβρισκα και άνοιγα την πόρτα, τι θα αντίκρυζα; Αυτό που φοβόμουν;  Γι’ αυτό έγραψα και το αντίστοιχο ποίημα της συλλογής.

Όμως, μεταξύ μας, ξέρω πολύ καλά τι βρω στο «κρυφό μου δωμάτιο». Μετά από χρόνια ψυχανάλυσης –το ωραιότερο ταξίδι της ζωής μου- συνειδητοποίησα πως εκεί μέσα βρίσκεται ο αληθινός μου εαυτός. Όπως ακριβώς είναι. Γνήσιος, χωρίς ψιμύθια κα προσποιήσεις. Ναι, αλλά είμαι έτοιμη να τον συναντήσω; Να τον δεχτώ όπως ακριβώς είναι και τελικά να τον αγαπήσω; Υπάρχουν φορές που, διστακτικά, ανοίγω την πόρτα, ρίχνω μια ματιά και φεύγω. Άλλοτε τολμώ να μείνω περισσότερο· όλο και περισσότερο. Να κοιτάξω τον εαυτό μου και να του πω: «σε αγαπώ και σε αποδέχομαι όπως ακριβώς είσαι». Εκείνο που δεν κατάφερα ακόμα είναι να καταργήσω την πόρτα ανάμεσά μας. Γιατί όπως λέει ο Rumi:

«Λένε ότι η αγάπη ανοίγει την πόρτα

από τη μία καρδιά στην άλλη.

Αλλά όταν λείπει ο τοίχος

πώς να υπάρχει πόρτα;»

(Ο Αγαπημένος, εκδόσεις ΑΡΜΟΣ)

Πού θα μου πάει, θα τα καταφέρω να καταργήσω και τον τοίχο και την πόρτα στο κρυφό μου δωμάτιο!

«Πνίγει η αγάπη»;

Το ίδιο ακριβώς ερώτημα μου έθεσε και ένας φίλος όταν διάβασε το ποίημα στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Το θέμα σηκώνει πολλή συζήτηση. Θα προσπαθήσω να είμαι σύντομη. Ξεκινώ διευκρινίζοντας τι σημαίνει για μένα Αγάπη. Στη διάρκεια της αναλυτικής δουλειάς, ο Δάσκαλός μου είπε: «αν δεν αγαπάς τον εαυτό σου, δεν μπορείς να αγαπήσεις κανέναν αληθινά». Παραξενεύτηκα, τον αμφισβήτησα, έκανα πως συμφωνώ ενώ δεν… Αργότερα κατάλαβα. Συνειδητοποίησα ότι, μέχρι τότε, δεν είχα αγαπήσει κανέναν αληθινά. Γιατί; Διότι δεν αγαπούσα καθόλου τον εαυτό μου, δεν τον εκτιμούσα, ούτε τον αποδεχόμουν. Ευτυχώς άλλαξα… Έτσι, έπαψα να «αγαπώ» εγκεφαλικά –με τα νοητικά μου μοντέλα- και άρχισα να αγαπώ αληθινά, μέσα από το ηλιακό μου πλέγμα. Αγάπη λοιπόν σημαίνει, πρώτα απ΄όλα, να δέχομαι τον άλλον όπως ακριβώς είναι. Να μην προσπαθώ να τον φέρω στα μέτρα μου. Να του αφήνω χώρο να είναι ο εαυτός του. Τον ίδιο χώρο διεκδικώ φυσικά και για μένα. Τότε και μόνο τότε, η Αγάπη δεν γίνεται βραχνάς, δεν πνίγει. Πόσο δύσκολο, αλλά και πόσο όμορφο συνάμα, είναι να αγαπάς με αυτό τον τρόπο! Επιτρέψτε μου να παραθέσω ένα ποίημα, αγαπημένο, από τη συλλογή.

«Δέξου με

όπως η θάλασσα τα ποτάμια

μη ρωτάς πώς ήρθα,

από πού,

τι κουβαλάω μέσα μου.

Μονάχα δέξου με

ψυχή με ψυχή

όπως εγώ εσένα…»

Αλήθεια, τι «ήχο» έχει η σιωπή;

Θεωρώ πως Σιωπή και Κενό είναι έννοιες συνυφασμένες. Επιστημονικά βέβαια, Κενό δεν υπάρχει· ούτε Σιωπή, φαντάζομαι. Απλώς κάπως έτσι τα αντιλαμβανόμαστε με τις ατελείς αισθήσεις μας, όραση, ακοή… Για μένα, Κενό είναι ένας τόπος περισυλλογής, μέσα μου. Κάτι σαν εσωτερικός «ναός». Εκεί αποσύρομαι, μακριά από το θόρυβο του κόσμου· «ανάβω κερί», σωπαίνω και  συναντώ τον εαυτό μου. Και τότε ακούω τον ήχο της Σιωπής που δεν είναι τίποτα άλλο από την εσωτερική μου «φωνή». Αυτός ο «ήχος» λέει μονάχα αλήθειες. Ακούγοντάς τον, συγκινούμαι βαθιά, εμπνέομαι. Παίρνω κουράγιο και δύναμη για να αντιμετωπίσω τις δυσκολίες της ζωής. Αυτός ο «ήχος» της Σιωπής είναι τόσο ευεργετικός! Και συγκλονιστικός. Ακούστε τον!

Ετοιμάζετε νέα δουλειά;

Εκτός από το γράψιμο, μου αρέσει και η μετάφραση. Πρόσφατα δοκίμασα να μεταφράσω –μάλλον να αποδώσω στα ελληνικά- ξενόγλωσση ποίηση που με συγκινεί. Έτσι λοιπόν,  έχω έτοιμες δυο τέτοιες δουλειές και τις έχω ήδη παραδώσει στον εκδότη. Ίσως κάνω και μια συλλογή από τα μικρά κείμενα που αναρτώ στο Facebook γιατί έχω δει πως αρέσουν και συγκινούν. Επίσης θα ήθελα κάποια στιγμή να επανεκδοθούν ποιήματα που αγαπώ από τις προηγούμενες ποιητικές μου συλλογές που δεν κυκλοφορούν πια γιατί έκλεισε ο εκδοτικός οίκος Γαβριηλίδη. Φυσικά, υπάρχουν στα «συρτάρια» μου και άλλα ανέκδοτα κείμενα. Όπως είπαμε, «όσο αναπνέω…»

Σας ευχαριστούμε πολύ!

Εγώ σας ευχαριστώ για το χρόνο και την υπομονή σας. Καλό καλοκαίρι!