Ο Βαγγέλης Ντελής μας μιλά για τον «Καλλιτέχνη» του!

Ο «Καλλιτέχνης» (εκδόσεις Κέδρος) είναι ένα βιβλίο για τους λάτρεις λάτρεις της ιστορίας και της αρχαιολογίας. Με πλοκή που ξεκινά γύρω στα 2300 π.Χ. και καταλήγοντας στο σήμερα, συνδυάζει ευφάνταστα ιστορικά γεγονότα, αρχαιολογικά ευρήματα, αρχαιοκαπηλία, πολέμους και έρωτες. Η ιστοσελίδα μας είχε τη χαρά να μιλήσει με το συγγραφέα.

Κύριε Ντελή, πώς προέκυψε η ιδέα για το συγκεκριμένο βιβλίο;

Έχω σπουδάσει αρχαιολογία και ειδικεύτηκα στην προϊστορική εποχή. Όταν το 2002 διορίστηκα στην Νάξο, βρέθηκα σ’ ένα μέρος που είχα δει πολλές φορές στη βιβλιογραφία, είχα θαυμάσει ως φοιτητής τα έξοχα δείγματα της κυκλαδικής τέχνης και βρισκόμουν στον τόπο όπου αυτός ο ξεχωριστός και μυστήριος πολιτισμός είχε αναπτυχθεί. Γνώρισα εκεί και μια κυρία, η οποία τώρα πια δεν ζει, την κυρία Σοφία, η οποία μου διηγήθηκε ιστορίες από το νησί της, όπως τις είχε ακούσει από τους παλιότερους. Υπήρχε βέβαια και ο θαυμασμός μου για έναν υπαρκτό καλλιτέχνη μαρμάρινων ειδωλίων της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου, περί το 2.300 π.Χ., ο οποίος συμβατικά ονομάζεται Καλλιτέχνης Γουλανδρή, καθώς αρκετά όμορφα ειδώλιά του βρίσκονται στο ομώνυμο μουσείο. Όλα αυτά μαζί μού έδωσαν το ερέθισμα να ξεκινήσω τη συγγραφή ενός βιβλίου, το οποίο θα είχε σαν άξονα μια ανασκαφή και την αναζήτηση του εργαστηρίου εκείνου του μεγάλου γλύπτη. Ωστόσο μετά με καθοδήγησε μόνη της η ιστορία και στην παράλληλη αφήγηση της προϊστορικής ιστορίας. Αναδύθηκαν καινούργια πρόσωπα που ζητούσαν μια θέση στην ιστορία μου και χτίστηκε έτσι το μυθιστόρημα.

Πόσο χρόνο διήρκεσε η συγγραφή του;

Ξεκίνησα τη συγγραφή του το 2004 και το ολοκλήρωσα σαν μια πρώτη γραφή τέσσερα χρόνια μετά. Ωστόσο συνέχισα να το δουλεύω προσθέτοντας και αφαιρώντας στοιχεία για έναν χρόνο περίπου. Ιδιαίτερη δυσκολία υπήρξε στη σύνδεση των δύο διαφορετικών εποχών, κατά τις οποίες εκτυλίσσεται το έργο. Αυτή η αντικριστή περιγραφή είναι που κάνει το μυθιστόρημα πρωτότυπο, καθώς υπάρχουν δύο ιστορίες που εναλλάσσονται και όσο προχωρεί η υπόθεση και των δύο τόσο προσεγγίζουν η μία την άλλη και στο τέλος ενώνονται. Πρόκειται για μία σύγχρονη ιστορία και για μία που αναφέρεται στο 2.300 π.Χ. Υπάρχει όμως ο κοινός άξονας της περιοχής στην οποία αναφέρεται το έργο, που είναι ο ευρύτερος χώρος των Κυκλάδων και κυρίως η Νάξος και η Θήρα καθώς και η Κρήτη. Τέλος είναι κοινός ο χώρος της τέχνης που κυριαρχεί στο έργο, άλλοτε ως γλυπτική και άλλοτε ως ζωγραφική. Όλα αυτά σε συνδυασμό με τις ακριβείς αρχαιολογικές και ιστορικές αναφορές έκαναν το μυθιστόρημα ιδιαίτερα απαιτητικό στη συγγραφή του. Μάλιστα στο τέλος παραθέτουμε και μια εκτενή βιβλιογραφία από τις πηγές που χρησιμοποίησα.

Πόση ιστορική και αρχαιολογική μελέτη χρειάστηκε προκειμένου να      συλλέξετε όλα αυτά τα στοιχεία που συνέβαλαν στην πλοκή;

      Χρειάστηκε αρκετός χρόνος ώστε να βρω όλο το υλικό που θα χρησιμοποιούσα. Και βέβαια υπήρξαν πολλές πληροφορίες που τελικά δεν χρησιμοποιήθηκαν. Το πλαίσιο της προϊστορίας έχει το μειονέκτημα της έλλειψης γραπτών πηγών. Υπάρχουν αρχαιολογικές μαρτυρίες, αλλά είναι αποσπασματικές και χρειάζεται αρκετή δόση φαντασίας και συνδυαστικής σκέψης ώστε να δέσουν όλα τα στοιχεία και να μπορέσει κανείς να τα χρησιμοποιήσει με επιστημονική χροιά και σεβασμό, χωρίς υπερβολές. Υπήρχε από τον εκδοτικό οίκο και μία αρχαιολόγος, η κυρία Παναγιωτοπούλου, η οποία ως εξωτερικός συνεργάτης του ΚΕΔΡΟΥ έλεγχε τις πληροφορίες που περιέχονται στο βιβλίο. Θα ήθελα να πω όμως ότι η εποχή του χαλκού είναι μια εποχή για την οποία ελάχιστα έχουν γραφτεί. Ωστόσο είναι μαζί με την νεολιθική μια περίοδος 7.000 χρόνων στον ελλαδικό χώρο. Ό,τι συναντούμε στον Όμηρο και στα Μυκηναϊκά ανάκτορα, αλλά και μετά με την κάθοδο των Δωριέων και τα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια, θεμελιώθηκε την εποχή του χαλκού και νομίζω χρειάζεται να τη σεβαστούμε σαν το πρώτο σκαλί πολιτισμού. Μέχρι το 8.000 π.Χ. οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής της Ελλάδας και της Ευρώπης εν γένει ήταν νομάδες κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες. Μετά εγκαταστάθηκαν και μετατράπηκαν σταδιακά σε αγρότες και κτηνοτρόφους, χωρίς ωστόσο να αποβάλλουν το ένστικτο του κυνηγού. Προκαλεί σίγουρα θαυμασμό αυτή η περίοδος.

Πόσο εύκολο είναι για ένα συγγραφέα να «μεταφέρεται» στο χρόνο και μάλιστα σε εποχή για την οποία ελάχιστα γνωρίζουμε για την καθημερινή ζωή;

      Δεν είναι καθόλου εύκολο και χρειάζεται πολλή φαντασία σίγουρα και παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Πιστεύω ότι σε στάδια προγενέστερα τα ένστικτα θα λειτουργούσαν πιο δυνατά. Και οι κοινωνίες θα ήταν πιο κλειστές με περισσότερη πίστη στους θεούς τους και διατήρηση των εθίμων τους. Ωστόσο η κοινωνία της εποχής του χαλκού παρουσιάζει, κυρίως μέσα από τις καταπληκτικές τοιχογραφίες που σώθηκαν στο Ακρωτήρι της Θήρας και στην Κνωσσό, μια εντυπωσιακή αγάπη για την φύση. Πουθενά δεν βλέπουμε πολεμικές σκηνές, κάτι που σημαίνει ότι βίωναν μια μεγάλη ειρηνική περίοδο. Επίσης ο ρόλος της γυναίκας φαίνεται να ήταν σημαντικός στην καθημερινότητα και η ίδια αρκετά ελεύθερη, τουλάχιστον σε σύγκριση με πιο κοντινές μας εποχές. Παριστάνεται να έχει πολύ προσεγμένη εμφάνιση, με βαμμένα μάτια και χείλη, με κόκκινα μάγουλα, με πλούσια φορέματα και σκουλαρίκια και περιδέραια, με καταπληκτική κόμμωση και συμμετέχει στην Κρήτη στο επικίνδυνο άθλημα των Ταυροκαθάψιων. Τέλος οι ανασκαφές στο Ακρωτήρι έφεραν στο φως μια μεγάλη πόλη με κτίρια που είχαν μέχρι τρεις ορόφους, με σύστημα ύδρευσης και φωταγωγούς, με δρόμους άνετους και γενικά με πολύ υψηλό επίπεδο πολιτισμού. Σας θυμίζω ότι η επικρατέστερη άποψη για την χαμένη Ατλαντίδα που αναφέρει ο Πλάτωνας είναι η καταβύθιση της καλντέρας της Θήρας. Όλα αυτά μου έδωσαν αρκετά στοιχεία για να προσπαθήσω να αναπλάσω εκείνη την εποχή, ταξιδεύοντας πίσω στο χρόνο.

Στο βιβλίο αναφέρετε κάπου πως «φόβος που δε φαίνεται παύει να είναι φόβος..». Μήπως τελικά ο φόβος μερικές φορές είναι υπερτιμημένος και αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα;

      Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα και σαφώς βρίσκεται μέσα στο μυαλό μας. Σε ακραίες μάλιστα περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα μια μάχη, συνήθως ξεπερνιέται ανεξήγητα, ίσως λόγω της αδρεναλίνης. Σίγουρα όμως ο φόβος, κυρίως πριν συμβεί κάτι, αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα, καθώς έχει τα συμπτώματα του άγχους, καταστέλλει το θάρρος και οδηγεί στην παραίτηση και όχι στην ευθεία σύγκρουση. Όπως έχει πει και ο Αριστοτέλης, χρειάζεται η μεσότητα κάποιων πραγμάτων κι αυτή είναι η αρετή τους. Όσον αφορά τον φόβο έχει ως αντίθετό του το θράσος που είναι εξίσου καταστρεπτικό, ενώ η μεσότητα ονομάζεται θάρρος. Στο μυθιστόρημά μου η πρωταγωνίστρια, η Σελάνα, προσπαθώντας να πετύχει έναν υπέρτερο στόχο καταστέλλει τον φόβο της, κάτι που το θεωρώ ιδιαίτερα δύσκολο, και τολμά να ξεπεράσει τα όριά της. Έτσι η ίδια γίνεται σύμβολο για τους αναγνώστες ότι μπροστά σ’ έναν ιερό σκοπό, σε ό,τι ο καθένας μας θεωρεί ιερό σκοπό, θα πρέπει να τολμάμε και να νικάμε τον φόβο μας.

Ο  αναγνώστης επιβεβαιώνει για ακόμα μια φορά ότι το κυνήγι του πλούτου, αλλά και η δύναμη της αγάπης είναι διαχρονικές αξίες. Ποια άλλη αξία πιστεύετε ότι είναι διαχρονική ανά τους αιώνες;

Δυστυχώς το κυνήγι της δύναμης και της εξουσίας, αλλά και η δύναμη της φιλίας, της αληθινής, άδολης φιλίας που οδηγεί μέχρι και την αυτοθυσία. Η αγάπη για την οικογένεια και κυρίως η μητρική και η πατρική αγάπη. Η ξεχωριστή γοητεία της τέχνης θα έλεγα ότι είναι διαχρονική, καθώς ο άνθρωπος μαγεύεται από το αρμονικό και το όμορφο που αγγίζει τα μύχια σημεία της ψυχής του και γαληνεύει. Η αγάπη στη ζωή επίσης, στο μοναδικό αυτό δώρο, που στις μέρες μας το έχουμε υποβαθμίσει τόσο πολύ. Η ανάγκη του ανθρώπου να ταξιδεύει και να ανακαλύπτει, να πειραματίζεται και να προσπαθεί. Η προσφορά στον συνάνθρωπο που έχει την ανάγκη μας, μέσα από μια ανθρωπιστική τοποθέτηση. Η πίστη επίσης νομίζω ότι έχει βαθιές ρίζες στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Δεν αναφέρομαι σε συγκεκριμένους θεούς ή δόγματα, όμως όσο οι κοινωνίες υποφέρουν, όσο τα αναπάντητα ερωτήματα δεν βρίσκουν λύσεις, όσο ο άνθρωπος θα σκέφτεται, τόσο θα ριζώνει μέσα του η πίστη του σε κάτι, είτε αυτό λέγεται θεός είτε φύση είναι νομοτέλεια. Είναι κοινός τόπος η θρησκευτικότητα σε όλες τις εποχές και τους λαούς.

Ετοιμάζετε κάποια νέα δουλειά;

Έχω διακριθεί σε πολλούς διαγωνισμούς σε πολλά διαφορετικά είδη λόγου και ήδη υπάρχει ένα αρκετά μεγάλο υλικό που θα ήθελα να κοινοποιηθεί. Η συνεργασία μου με τον εκδοτικό μου οίκο, τον ΚΕΔΡΟ, είναι άψογη και ευελπιστώ να συνεχιστεί. Το επόμενο έργο μου, μέχρι το τέλος της χρονιάς πιθανόν, θα είναι ποιητικό, μια θεατρική – ποιητική σύνθεση που έχει διακριθεί στον διαγωνισμό του Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ. Το επόμενο μυθιστόρημά μου θα κυκλοφορήσει την επόμενη χρονιά και θα είναι αστυνομικό – κοινωνικό μυθιστόρημα. Συνοδεύεται από το πρώτο βραβείο μυθιστορήματος της Πανελλήνιας Ένωσης Λογοτεχνών. Αλλά γι’ αυτά θα ήθελα να μιλήσουμε αφού εκδοθούν. Οι αναγνώστες σας πάντως μπορούν να επισκέπτονται την επίσημη ιστοσελίδα μου: www.vangelisdelis.com όπου υπάρχουν δωρεάν πάρα πολλά κείμενά μου, διηγήματα, νουβέλες, ποιήματα, δοκίμια, άρθρα, παραμύθια και θεατρικά έργα και σε τακτά διαστήματα ανεβάζω καινούργια.