Τηλέμαχος Μουδατσάκις: «Τα βραβεία είναι μια δύναμη που μπορεί να μετατραπεί σε αδυναμία»

Ο σκηνοθέτης Τηλέμαχος Μουδατσάκις καθηγητής Θεωρίας και Πρακτικής του Θεάτρου και σκηνοθέτης της παράστασης «Οιδίπους Τύραννος» που παίζεται φέτος στο θέατρο Αλκμήνη (δείτε εδώ) παραχώρησε μία ενδιαφέρουσα συνέντευξη στην ιστοσελίδα μας.

Κύριε Μουδατσάκι, σ’ ένα έργο χιλίων χρόνων, όπως ο «Οιδίπους Τύραννος», που σκηνοθετείτε φέτος στο θέατρο Αλκμήνη, πόσο μπορεί να παρέμβει ένας σκηνοθέτης;

Δε μιλώ ποτέ για παρέμβαση, μιλώ για ερμηνεία ενός, όπως λέτε, κλασικού έργου 2500 χρόνων, με συγκεκριμένη μέθοδο, με οργανωμένη χρήση των ερμηνευτικών εργαλείων που στοχεύουν στην έκφραση των αξιών του δραματικού μύθου, των αξιών που προσμετρούνται κάθε φορά με βάση τις αρχές της μεθόδου που προηγουμένως ανέφερα. Όσο για τη μέθοδο με την οποία αυτή η αξία, στην πυκνότητά της, ήρθε στο φως, αυτή εστιάζεται στο σώμα, το οποίο αφομοιώνει το τραγικό ως πόνο, και ως τέτοιο καλείται να τον εκφράσει, ένα «ολοφυρόμενο» σώμα.

Στην παράσταση ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η κίνηση, η οποία λειτουργεί ως κύριος εκφραστής των συναισθημάτων των πρωταγωνιστών. Πόσο εύκολο είναι να επιτευχθεί αυτό επί σκηνής;

Η κίνηση είναι το μέγα στοίχημα στη μέθοδό μας, μια κίνηση που οφείλει να εγκυμονεί το έργο εφ’ όλης της ύλης. Όλες οι αξίες διέρχονται ή, αν θέλετε, επαληθεύονται, μέσα από την κίνηση. Η δυσκολία του στοιχήματος έγκειται στ ότι η ίδια κίνηση πρέπει να έχει εσωτερική προέλευση και να μην είναι εξωτερική, σχηματική. Πρέπει να είναι σχηματισμένη με την καθολική εγρήγορση των μυϊκών συστημάτων, να είναι εξαρτημένη από τα ίδια τα οστά, ο ηθοποιός να μιλά μέσα από τα οστά. Απαιτείται μεγάλος χρόνος ασκήσεων για μια ασφαλή αντιμετώπιση του στοιχήματος.

Εκτός από την κίνηση, πειραματίζεστε και με το φωτισμό, «μιλάτε» μέσα από τις σκιές στον Οιδίποδα. Σε ποιά άλλα μέσα δίνετε έμφαση για μία επιτυχημένη σκηνοθεσία;

Η πρώτη σκηνή στην παράστασή μας είναι σκοτεινή, με εντελώς τοπικούς φωτισμούς για τα χέρια και τα πόδια του Οιδίποδος, άλλωστε ένας αστερισμός ποδιών διατρέχει όλη την παράσταση. Η πρώτη σκηνή με τις σκιές, το ημίφως, παραπέμπει στην αγνωσία του χρησμού, στο ανεξιχνίαστο της προφητείας που διέπει όλη τη δράση. Ο φωτισμός ακολουθεί τις υποτροπές του μύθου, αναδείχνει την κίνηση ως μορφή, ως μορφική αξία που φέρει στο έργο μαζί της τις ιδεολογικές, θεολογικές και άλλες αξίες του έργου. Πάντως η ερμηνεία σε ακουστική κλίμακα, με τον συναγερμό όλων των ήχων της φωνητικής συσκευής του ηθοποιού, είναι η σοβαρή επιδίωξη για μια προχωρημένη παράσταση.

Η Ακαδημία Κορφιάτικων Βραβείων σας τίμησε με το βραβείο “Γιάννης Φλερύ” για την χορογραφία/κινησιολογία του έργου «Πέρσες». Για το ίδιο έργο είχατε βραβευθεί και από την UNESCO το 2014. Πώς νιώσατε για αυτό; Περιμένατε αυτές τις διακρίσεις;

Τα βραβεία είναι μια δύναμη που μπορεί να μετατραπεί σε αδυναμία, αν ο βραβευμένος δε χρησιμοποιήσει σωστά το παράγγελμά τους, που είναι «συνέχισε με σκληρή δουλειά, αυτό ήταν μόνο η αρχή». Το βραβείο «Γιάννης Φλερύ» έχει για μένα ιδιαίτερη αξία, ήταν δάσκαλός μου, μαζί του έκανα ένα από τα πρώτα μου μεγάλα έργα, τους «Σφήκες» του Αριστοφάνη, μου έμαθε πολλά, τον μακαρίζω και τον ευγνωμονώ. Όταν, πάντως, κανείς εργάζεται σκληρά, δεν πρέπει να απογοητεύεται και ένα βραβείο είναι μια ενθάρρυνση για να συνεχίσει.

Είστε πολυπράγμων. Καθηγητής Θεωρίας και Πρακτικής του Θεάτρου, συγγραφέας και σκηνοθέτης. Με ποια από τις ιδιότητές σας εκφράζεστε πληρέστερα;

Όλες οι δραστηριότητές μου στοχεύουν στη δημιουργία του καλλιτεχνήματος, είτα αυτό είναι σκηνικό, μια παράσταση, ή λογοτεχνικό, ποιητικό. Όπως γνωρίζετε, μεταφράζω ο ίδιος τα έργα που ανεβάζω, πριν δηλαδή από το σκηνικό καλλιτέχνημα, προηγείται το λογοτεχνικό, η αναμέτρηση με το αρχαίο κείμενο. Ε, λοιπόν, εδώ η μετάφραση πρέπει να εξαντλεί τις δυνατότητες που η πλαστική ελληνική γλώσσα διαθέτει, χρειάζεται να αναζητήσεις και να αναδείξεις αυτές τις δυνατότητες. Για να το επιτύχεις, οφείλεις να γνωρίζεις όλους τους γλωσσικούς πολιτισμούς, από τον αρχαίο ως τον μεσαιωνικό βυζαντινό και τον νέο. Ωστόσο, ιδιαίτερη αξία στις δραστηριότητές μου, στις μελέτες μου, έχουν τα δυο, προς το παρόν, μυθιστορήματά μου, «Άμφια Εταίρας» και «ο Χειροτέχνης του Αίματος», σε λίγο κυκλοφορεί και «Ο Ναός από Φύλλο Κανέλας», έργο μεικτό με αφήγηση και ποίηση, όπως θα έλεγε ένας δύσκολος αναγνώστης.

Αγαπάτε να δουλεύετε κλασσικά κυρίως έργα. Θα δουλεύατε ένα έργο που γράφτηκε πρόσφατα και δεν έχει ξαναπαιχτεί; Υπάρχει ένα «μοντέρνο» έργο που θα θέλατε να σκηνοθετήσετε;

Ευχαρίστως θα σκηνοθετούσα ένα σημαντικό νεοελληνικό ή δραματοποιημένο αφηγηματικό έργο, το περιμένω.

Ετοιμάζετε κάποια νέα δουλειά;

Προς το παρόν, επιμένω στον «Οιδίποδα Τύραννο», με προοπτική να επιστρέψω αμέσως στους «Πέρσες» και τον «Ορέστη», που έχουν εισπράξει διεθνείς διακρίσεις και μου τα ζητούν επίμονα τα Ευρωπαϊκά Φεστιβάλ, και όχι μόνο.

Σας ευχαριστούμε πολύ!