Διονύσης Καρατζάς: «Βιώνω την ποίηση ως αγώνα να κρατήσω τη γλώσσα στις εξοχές της λογικής»

Ο Διονύσης Καρατζάς έχει γράψει πολλά χιλιόμετρα «ποιητικής αράδας» στο μισό αιώνα που μάς χαρίζει ποίηση. Η πιο πρόσφατη συλλογή του «Η σκιά με τις τιράντες» κυκλοφόρει από τις εκδόσεις Μετρονόμος (περισσότερα δείτε εδώ).

Κύριε Καρατζά, πείτε μας λίγα λόγια για τη νέα σας ποιητική συλλογή.

Μετά από 53 χρόνια εκδοτικής παρουσίας μου στον χώρο της ποίησης, με τη συλλογή μου «Η σκιά με τις τιράντες» (εκδ. Μετρονόμος, 2023) θέλησα να ξαναδώ τον κόσμο και τον εαυτό μου μέσα σ’ αυτόν. Κρατιέμαι από το φως και τις σκιές τους, στοιχεία που συντηρούν επαναστατικές απορίες με περιέργεια οδύνης και ηδονής, και καταγράφω μύθους εφαρμοστούς στα λάθη και τις αλήθειες μας για να κοινωνώ αδιαλείπτως των κερδισμένων θανάτων.

Πώς προέκυψε ο τίτλος;

Οι τιράντες, ως αξεσουάρ αμφίεσης, πέρα από πρακτική ανάγκη, συνδέεται ταυτόχρονα με την αίσθηση του πλούτου αλλά και της φτώχιας. Συνήθως, ο πλούσιος υπερτιμά τη σκιά του και ο φτωχός την υποτιμά.

Η σκιά με τις τιράντες είναι αυτή που μας ακολουθεί και ζητάει να της δώσουμε νόημα. Δηλαδή λειτουργικά ποιητικά, ως ένα ερέθισμα εγρήγορσης: να ψάχνουμε να βρούμε γιατί μας κυνηγάει, τι θέλει. Θέλει να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, τα όριά μας. Αλλά, η αλήθεια είναι πάντα ρευστή και απαιτητική.

Αγαπάτε περισσότερο τα φωνήεντα ή τα σύμφωνα;

Φωνήεντα, κατά την τυπική γραμματική της γλώσσας, είναι οι φθόγγοι που παράγονται με το στόμα ανοιχτό και σύμφωνα είναι οι φθόγγοι που παράγονται με το στόμα κλειστό.

Κατά την ποιητική γραμματική φωνήεντα είναι οι λέξεις που παράγουν, με αλληγορικό τρόπο, νοήματα και συναισθήματα. Έτσι, στη γραφή μου φωνήεντα θεωρώ τα χρώματα, τα βλέμματα, τους ήχους και τα τρυφερά σκοτάδια. Και σύμφωνα θεωρώ τις λέξεις που αλληγορικά εκφράζουν την αγωνία και τον αγώνα σχετικά με τους φόβους, τις αμφιβολίες και την αλήθεια.

Στην ποίησή μου, λοιπόν, αγαπώ όλους τους φθόγγους-λέξεις που με φωτίζουν και μου δίνουν θάρρος για να ανοίγω δρόμους αγάπης, ελευθερίας και πολιτικής ευθύνης.

Ποια θεωρείτε την πιο σπουδαία λέξη;

Προσωπικά, βιώνω την ποίηση ως αγώνα να κρατήσω τη γλώσσα στις εξοχές της λογικής. Γι’ αυτό αναζητώ τις αιμοφόρες λέξεις, με τις πολύχρωμες σημασίες και τα πολυσήμαντα σχήματά τους, για να μπορώ να βαθαίνω τα χαμένα, να αραιώνω τα κερδισμένα και να ανακαινίζω εποχές.

Κυρίαρχη θέση στη γραφή μου κατέχει η λέξη «νερό», ως έκφρασης της ρευστότητας, η οποία χαρακτηρίζει το νόημα της ζωής, και ως μήτρα που παράγει τον χρόνο –κυρίως τη στιγμή-, τη μνήμη και την ελευθερία. Γιατί το νερό έχει τη δύναμη να καταστρέφει, αλλά και να εξαγνίζει και να μας θυμίζει ότι η αλήθεια δεν είναι κάτι το σταθερό και αμετάβλητο.

Στον ευλογημένο τόπο της γλώσσας μου, αλλού θαμπώνω, αλλού αγιάζω, πίνομαι και ποτίζω. Άλλοτε χάνομαι και άλλοτε αναβλύζω.

Φως ή σκοτάδι;

Αν δεν υπήρχε το σκοτάδι δεν θα υπήρχε το φως, όπως και χωρίς τη σιωπή δεν θα γεννιόταν ο λόγος. Και τα δύο, το φως και ο λόγος, έχουν την ομορφιά του βάθους και τη χαρά της έκπληξης. Το φως καθαρίζει τα βλέμματα, δίνει χρώματα στα νοήματα και λυγίζει τις βεβαιότητες.

Να, λοιπόν, γιατί πιστεύω ότι ο ποιητής είναι υπεύθυνος φωτός. Στόχος του είναι να συγκινεί, να ελευθερώνει και να προκαλεί τη μέθεξη, χωρίς βέβαια να διδάσκει.

«Πού πάνε τα όνειρα όταν τρέχουν να σωθούν»;

Τα όνειρα, είτε του ύπνου είτε της επιθυμίας και της ελπίδας, σώζονται στις λέξεις. Ειδικά για τα παιδιά, τα όνειρα είναι μυστική αλήθεια, ένα ολόκληρο παραμύθι. Δεν είναι μέσον επιστροφής σε έναν «απολεσθέντα παράδεισο», όπως συχνά τα εννοούν οι ενήλικοι με την αλαζονεία και την πεζότητα που φέρνουν κάποτε οι γνώσεις τους και ο χρόνος. Τα παιδιά βιώνουν τα όνειρα ανύποπτα και ελεύθερα και μέσα τους υπάρχουν και ζουν.

Καλούμαστε, συνεπώς, να γίνουμε παιδιά ανεξαρτήτως ηλικίας. Κι αυτό γίνεται μέσα από την τέχνη και ιδιαίτερα την ποίηση, που διευκολύνει την αγάπη για ό,τι ζει και τη χαρά για ό,τι εκπλησσει.

Η μνήμη είναι φίλη ή εχθρός;

Η μνήμη διαφέρει από την ανάμνηση. Η ανάμνηση έχει παθητικό χαρακτήρα. Είναι αναπόληση προσώπων, γεγονότων και καταστάσεων με επιθυμία επιστροφής σ’ αυτά, συχνά με συναισθήματα μελαγχολίας και νοσταλγίας.

Η μνήμη έχει δυναμικό χαρακτήρα. Είναι ανάκληση, με κατάλληλο ερέθισμα, όσων σημάδεψαν τη ζωή μας με τρόπο και διάθεση δημιουργίας και προόδου.

Άρα, η μνήμη για μένα είναι αγαπημένη φίλη και η ανάμνηση καλοδεχούμενη επισκέπτρια.

Ευχαριστούμε πολύ!