Συνεντεύξεις

Κανή Καραβά: «Η ζωή μας είναι το ίδιο ατέρμων, όσο το οπτικό μας πεδίο είναι απεριόριστο»

Κανή Καραβά: «Η ζωή μας είναι το ίδιο ατέρμων, όσο το οπτικό μας πεδίο είναι απεριόριστο»

Αθήνα και Βερολίνο στα 1938 είναι το χωροχρονικό κάδρο στο οποίο εκτυλίσσεται η νέα ιστορία της Κάνη Καραβά «Το τέρας μέσα τους» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος (περισσότερα για το βιβλίο δείτε εδώ). Πρόκειται για ένα νουάρ μυθιστόρημα, από το οποίο δε λείπει ο έρωτας, ο πόλεμος, αλλά και η ελπίδα…

Κυρία Καραβά, πείτε μας λίγα λόγια για το νέο σας βιβλίο.

Ο Βίγκο Μπέργκερ, αξιωματικός της γερμανικής αντικατασκοπείας μπαίνει σε ένα λεηλατημένο εβραϊκό σπίτι την επομένη της Νύχτας των Κρυστάλλων για μια έρευνα και έρχεται αντιμέτωπος με μια γυναίκα που βρίσκεται σε δραματική κατάσταση. Η απόφασή του να την μεταφέρει στο σπίτι του κι από κει σε μια κλινική, θα δώσει διέξοδο στα πολλαπλά προβλήματα που αντιμετωπίζει, τόσο υπαρξιακά όσο και πρακτικά. Μέσα από τα μάτια της νεαρής γυναίκας, βλέπει να ξεδιπλώνεται όλη του η ζωή, ανακαλύπτει άγνωστες πτυχές του εαυτού του και αναθεωρεί πολλά από τα πιστεύω του. Γίνεται λίγο άνθρωπος. Ο αυθορμητισμός, η καθαρότητα στο βλέμμα της και η ανυπόκριτη ειλικρίνειά της, που φτάνει μέχρι την αφέλεια, έχουν καταλυτική επίδραση πάνω του, τον βοηθούν να δει το πεπερασμένο της ανθρώπινης ύπαρξης και τις χρονικές της διαστάσεις, παρελθόν, παρόν, μέλλον και μέσα από αυτές τη σχέση του με τον εαυτό του. Η γνωριμία των δύο χαρακτήρων εκείνη τη δεδομένη στιγμή, είναι το κομβικό σημείο της εξέλιξης της μυθοπλασίας. Συγχρόνως, παρακολουθούμε όλες τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής στην Ελλάδα, το Παρίσι και κυρίως το Βερολίνο, που είναι το κατ’ εξοχήν θέατρο των γεγονότων. Παράλληλα, αποτυπώνονται οι διώξεις των εβραίων και των άλλων μειονοτήτων, οι φρικαλεότητες των ναζί, οι ίντριγκες μεταξύ μελών της κυβέρνησης, αλλά και των διαφόρων υπηρεσιών της, η επέκταση του πολέμου, πρώτα στις όμορες χώρες και κατόπιν στην υπόλοιπη Ευρώπη, και κυρίως ο «πόλεμος» των μυστικών υπηρεσιών των εμπλεκομένων χωρών.

Πώς αποφασίσατε να γράψετε για μία τόσο ζοφερή περίοδο της ιστορίας και γιατί τοποθετήσατε τους ήρωές σας σε Ελλάδα και Γερμανία;

Δεν ήταν θέμα απόφασης καθαρά, με την έννοια ότι δεν υπήρχε εξαρχής σχέδιο να γράψω για κάποια συγκεκριμένη περίοδο. Διαβάζεις, βλέπεις ή νιώθεις, δημιουργούνται εικόνες κι έτσι έρχονται οι λέξεις και τα συναισθήματα τα οποία πρέπει να τοποθετήσεις, γιατί το μυαλό χρειάζεται να διατάξει ή να εννοιολογήσει. Όλα αυτά που ανέφερα δεν σημαίνουν ότι δεν έχω συγκεκριμένη πρόθεση, αλλά η πρόθεση αυτή παίρνει μορφή σιγά σιγά και όλα γίνονται πιο ξεκάθαρα όσο προχωρά η γραφή. Νοηματοδοτούνται, μπαίνουν σε μια σειρά και τελικά αποκτούν υφή.

Θέλοντας να μάθω περισσότερα για μια από τις πιο μελανές σελίδες της Ιστορίας, να κατανοήσω πώς επωάσθηκε ο ναζισμός, πώς επικράτησε και εδραιώθηκε, γιατί η απόφαση εξολόθρευσης των εβραίων ανάχθηκε σε κεντρική επιλογή των ναζί, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο ναζισμός ήταν ένα σύστημα στο κέντρο του οποίου δεν υπήρχε ένας άνθρωπος, ένα άτομο, αλλά κάτι άλλο. Ο Χίτλερ αναδύθηκε μέσα από μία συστοιχία ιδεών, ήταν σύμπτωμα, ήταν ένας μεταξύ πολλών, που διέθετε όμως έναν ρητορικό ναρκισσισμό, μιλούσε στον κόσμο και τον παρέσυρε. Έπειτα προέκυψαν ένα σωρό ερωτήματα που ζητούσαν απάντηση. Γιατί ο γερμανικός λαός δεν πρόβαλε ισχυρή αντίσταση, γιατί απέτυχε η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, τι οδήγησε έναν ολόκληρο λαό στη σιωπή και την ανοχή απέναντι σε ένα αποκρουστικό όσο και ζοφερό καθεστώς, γιατί δεν αντέδρασε απέναντι στις φρικαλεότητες που αυτό διέπραττε, πώς ένα μεγάλο μέρος της γερμανικής κοινωνίας συνεργάστηκε με τους ναζί. Μέσα από όλα αυτά τα ερωτήματα αποκρυσταλλώθηκε η ιδέα, δημιουργήθηκαν οι διάφοροι χαρακτήρες και οριοθετήθηκε ο χώρος. Αθήνα, Παρίσι, Βερολίνο. Ο χώρος δεν είναι απλή διακόσμηση, φόντο ή σκηνική λειτουργία στην οποία εκτυλίσσεται η μοίρα των ηρώων, αλλά επιβάλλεται ως αφηγηματικό ζήτημα, ως δομικός παράγοντας και γενεσιουργός αιτία. Οι χωρικές δομές του φανταστικού κόσμου είναι θεμελιώδεις για την παραγωγή νοήματος. Το Βερολίνο ήταν το λίκνο, η μήτρα του ναζισμού και η επιλογή του ως θέατρο των γεγονότων ήταν αναπόφευκτη για την εξέλιξη της μυθοπλασίας.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο «τέρας μέσα» μας;

Η λέξη «τέρας» με τη δυαδικότητά της, αυτό που «φαίνεται» δηλαδή και αυτό που είναι, ανοίγει αυτόματα ένα φιλοσοφικό ερώτημα. Πώς μπορεί αυτό που «φαίνεται» στον άνθρωπο να είναι απάνθρωπο; Από ποια «ανθρωπιά» προέρχεται η βαρβαρότητα; Ή ποια είναι η σχέση ανάμεσα σ’ αυτό που θεωρούμε ανθρώπινο μέσα μας και σε αυτές τις αβύσσους από τις οποίες αναδύονται τέρατα – η απανθρωπιά του ανθρώπου; Υπάρχει μια αντιστοιχία μεταξύ της «ζωότητας» και της ανθρώπινης φύσης. Θα πρέπει να δούμε τον άνθρωπο ως συνέχεια του ζωικού βασιλείου και ως εκ τούτου να κατανοήσουμε ως ένα βαθμό, ότι το τέρας που ενυπάρχει μέσα του είναι η φύση του. Για να χρησιμοποιήσω μια έκφραση του Bernard Mabille: «Αν η φύση είναι ένα εύθραυστο στοιχείο της νύχτας, τότε το τέρας είναι, μέσα της, η καρδιά αυτού του σκότους».

Πιστεύετε στο τυχαίο;

Αυτό που αποκαλούμε τύχη είναι στην πραγματικότητα η άγνοιά μας για τις αιτίες που οδήγησαν τα πράγματα στην τύχη. Από φιλοσοφική άποψη, ο αρχέγονος φόβος του κενού καθιστά δύσκολο να αποδεχθούμε ότι ορισμένα πράγματα δεν έχουν εξήγηση. Όλοι λοιπόν αναζητούν ένα νόημα, μια εξήγηση. Άλλοι πάλι πιστεύουν στο πεπρωμένο, αυτή τη δύναμη που μας ξεπερνά και μας ωθεί προς μια αναπόφευκτη αλληλουχία γεγονότων από την οποία δεν μπορούμε να ξεφύγουμε. Υποθέτουμε δηλαδή ότι πολλά από αυτά που μας συμβαίνουν αποτελούν σχέδια μιας δύναμης, η οποία διαφεύγει της κατανόησης και της γνώσης μας. Ωστόσο, αυτή η αντίληψη συνυπάρχει με μια άλλη, αυτή της ελεύθερης βούλησης, που λέει ότι κάθε άτομο εξαρτάται από τις επιλογές του, την προσωπική του ιστορία και τη ζωή του σε μια κοινωνία που του επιτρέπει να επιλέξει τον έναν ή τον άλλο δρόμο, να αναγνωρίσει τα λάθη του, να πιστέψει στον εαυτό του και να αντιμετωπίσει νέες ή άλλες προκλήσεις. Η μοίρα δεν μπορεί να βασιλέψει χωρίς τη συνενοχή του ενστίκτου και της θέλησης γιατί δεν υφαίνουμε τη ζωή μας στα αστέρια, αλλά στη δική μας πραγματικότητα, αυτήν την καθημερινότητα που μας δοκιμάζει και μας επιβάλλει προκλήσεις για να μας δοκιμάσει ως ανθρώπους. Υπάρχουν φορές που η ζωή μας καταλήγει σε ένα χάος τυχαίων και παράλογων γεγονότων, αλλά αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίζει να κάνουμε τα πάντα για να κρατήσουμε τα ηνία του πεπρωμένου μας γιατί αυτό είναι που θα μας κάνει περισσότερο υπεύθυνους.

Βιώνουμε μία εμπόλεμη κατάσταση όπως οι ήρωες στην ιστορία σας. Τελικά, οι ένοπλοι πόλεμοι δεν θα τελειώσουν ποτέ;

Αντί δικής μου απάντησης, θα παραθέσω ένα ποίημα του Ζοάο Λουίς Μπαρρέτο Γκιμαράες

«Για την κατασκευή του πολέμου»

Η βία υποβόσκει στον πιο ήσυχο

πολίτη. Ακόμη και σ’ αυτόν που

στον τοίχο ακουμπισμένος

μοιάζει να τον κρατάει (ο θόρυβος

φρενάροντας απότομα μέσα στο μποτιλιάρισμα

ο χτύπος κλείνοντας την πόρτα

ξοπίσω του) μη σε

εξαπατάει η ηρεμία που βλέπεις

στον άνθρωπό μας

σαν βγάζει βόλτα τον ίσκιο του ένα

ηλιόλουστο πρωινό. Τίποτα

πάνω του ύποπτο αλλά μέσα του

το αίμα βράζει. Περίμενε μια μύγα

να σταθεί λίγο στη μύτη του και θα δεις

τι είναι ικανός να κάνει-

ο δολοφόνος.

Από την ποιητική συλλογή «Μεσόγειος» σε μετάφραση Μαρίας Παπαδήμα

Στη μονομαχία έρωτας- θάνατος ποιος επικρατεί;

Ο θάνατος δεν είναι ένα γεγονός που το βιώνουμε. Αν κατανοήσει κανείς την αιωνιότητα, όχι ως μια άπειρη χρονική διάρκεια, αλλά ως διαχρονικότητα, τότε ζει αιώνια αυτός που ζει το παρόν. Η ζωή μας είναι το ίδιο ατέρμων όσο το οπτικό μας πεδίο είναι απεριόριστο. Κατά συνέπεια, η ζωή δεν είναι πλέον μόνο «το σύνολο των λειτουργιών που αντιστέκονται στον θάνατο», αλλά η υπέρβαση όλων των θνητών σκοπών με νέες μεταμορφώσεις που παραμένουν άρρηκτα συνδεδεμένες με την αγάπη, τον έρωτα, αφού τους δίνει το φωτεινό μέρος που είναι απαραίτητο για να επιτύχουν αληθινά ανθρώπινη, ακόμη και υπεράνθρωπη μοίρα.

«Ω τάφε, νυμφική κάμαρα», τραγουδούσε η Αντιγόνη. Αυτό το αιώνιο θέμα έρωτας-θάνατος, βρίσκεται παντού: στον Τριστάνο και την Ιζόλδη, στους ρομαντικούς ή τους πλατωνικούς μυθιστοριογράφους. Ο μύθος του Τριστάνου είναι ιδιαίτερα σημαντικός, γιατί η αθανασία του πιστοποιεί τη συμφωνία του με μια σταθερά της ψυχής. Ο θάνατος εδώ συνδέεται αναγκαστικά με τον έρωτα, είναι η σφραγίδα του, η απόδειξη ότι δεν είναι παιχνίδι. Ο έρωτας επιδιώκει την τέλεια ζεύξη, η οποία δύσκολα επιτυγχάνεται. Πρέπει λοιπόν να ξεπεράσει τα όρια της ανθρώπινης υπόστασης: απορρίπτει αυτόν τον κόσμο του περιορισμού, της απιστίας και της προδοσίας για να επιβληθεί στην πληρότητά του. Ο έρωτας νιώθει αιώνιος. Ο θάνατος θα είναι ο τρόπος του να αρνηθεί τον χρόνο, που είναι το δράμα της ύπαρξής μας θεωρημένο στην πιο αφηρημένη του μορφή, για να φτάσει στην αιωνιότητα. Η ελπίδα της επιβίωσης βασίζεται στην εμπειρία μιας ανθεκτικότητας δοκιμασμένης στον ίδιο τον έρωτα. Ο Τριστάνος δεν είναι ο μύθος του έρωτα ως τυφλή προώθηση προς τον θάνατο, αλλά αυτός της πίστης στο πεπρωμένο της αγάπης πέρα από τον θάνατο. Ναι, υπό αυτήν την έννοια ο έρωτας επικρατεί του θανάτου.

Ετοιμάζετε νέο βιβλίο;

Προς το παρόν διαβάζω και συγκεντρώνω υλικό. Ελπίζω η προσπάθεια να ευδοκιμήσει και να προκύψει κάτι ενδιαφέρον.

Σας ευχαριστούμε πολύ!

Σας ευχαριστώ θερμά για την ευκαιρία που μου δίνετε να μιλήσω για το βιβλίο μου.

Σχόλια

Συνεντεύξεις

Περισσοτερα στην κατηγορια Συνεντεύξεις

Copyright © 2015-2016 Clevernews