Συνεντεύξεις

Ιωάννης Π.Α. Ιωαννίδης: «Η δεσποτεία του τιποτένιου δύσκολα γίνεται αποδεκτή από φωτεινά μυαλά»

Ιωάννης Π.Α. Ιωαννίδης: «Η δεσποτεία του τιποτένιου δύσκολα γίνεται αποδεκτή από φωτεινά μυαλά»

Το νέο βιβλίο του καθηγητή Ιωάννη Π.Α. Ιωαννίδη που κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Κέδρος προκαλεί εντύπωση ήδη από τον τίτλο: «Λόγω Κρυμμένα Λογοκριμένα» (περισσότερα για το βιβλίο δείτε εδώ).

Πρόκειται για την αλληλογραφία του συγγραφέα και διακεκριμένου επιστήμονα και την ανταλλαγή απόψεων, τόσο για επιστημονικά θέματα, όσο και για θέματα πολιτισμού, λαογραφίας, ιστορίας και καθημερινότητας. Ένα αφήγημα που το τέλος της ανάγνωσής του σε βρίσκει σοφότερο…

Κύριε Ιωαννίδη, πείτε μας λίγα λόγια για το νέο σας βιβλίο.

Το «Λόγω Κρυμμένα Λογοκριμένα» (εκδόσεις Κέδρος, 2020) είναι μια επιστολική νουβέλα που κρύβει μέσα της – σε διάθλαση – μια υπονομευτική αυτοβιογραφία. Με έχει ταλανίσει εδώ και χρόνια πόσο δύσκολο είναι να ειπωθούν και να γραφτούν τα σημαντικότερα πράγματα – και στην επιστήμη, και στην τέχνη, και στη ζωή γενικότερα. Ζούμε βουτηγμένοι σύσσωμοι σε μια λογοκρισία και αυτο-λογοκρισία, η οποία όλο και χειροτερεύει. Φυσικά δεν ζούμε σε δικτατορία, εννοείται, αλίμονο! Είναι πάρα πολύ χειρότερα τα πράγματα από μια συνηθισμένη δικτατορία όπου είναι γνωστοί, δοκιμασμένοι και αποτελεσματικοί οι μηχανισμοί με τους οποίους μπορείς να αντιδράσεις και να την καταλύσεις. Μπροστά στην αφασική δυστοπία που μας απορροφά συνολικά σαν άτομα και σαν κοινωνίες, δεν έχουμε ακόμα εφεύρει αποτελεσματικά όπλα. Θεωρητικά ποτέ πριν δεν είχαμε τόση ανοιχτή πληροφορία και τόση ξεδιαντροπιά να τα βγάλουμε δήθεν όλα στη φόρα, μάλιστα χωρίς αιδώ και χωρίς αναστολές. Όμως στην πραγματικότητα η αλήθεια ίσως δεν ήταν ποτέ τόσο δύσκολο να βρεθεί μέσα στα μαζική πηχτή παραπληροφόρησης που μας κατακλύζει. Το βιβλίο είναι μια προσπάθεια αντίστασης σε αυτήν την μαζική λήθη και καθολική λογοκρισία, μια προσπάθεια ανάπτυξης ενός νέου αμυντικού οπλικού συστήματος. Ειρηνικού βέβαια – μισώ τη βία.

Γιατί οι σημαντικοί επιστήμονες της χώρας μας είναι στο εξωτερικό ή σε «εσωτερική εξορία», όπως πολύ εύστοχα παρατηρείτε;

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι φταίει η έλλειψη πόρων για έρευνα, οι χαμηλοί μισθοί, η απουσία προοπτικής, οι κακές συνθήκες στα πανεπιστήμια. Όλα αυτά σαφώς ισχύουν και αλληλεπιδρούν σωρευτικά. Νομίζω όμως ότι το χειρότερο από όλα αυτά είναι το αίσθημα αηδίας που καταλαμβάνει κάθε σοβαρό, έντιμο άνθρωπο που προσπαθεί να δημιουργήσει και να προσφέρει, όταν βλέπει καθημερινά ποιοι τιποτένιοι και ποιες (απ)αξίες επικρατούν στη χώρα. Η δεσποτεία του τιποτένιου δύσκολα γίνεται αποδεκτή από φωτεινά μυαλά. Δεν καταπίνεται, όσο και να σε μπουκώσουν. Οι αξιόλογοι επιστήμονες που επιμένουν στην Ελλάδα σε κατάσταση εσωτερικής εξορίας, και είναι πολλοί αυτοί, είναι οι κατεξοχήν αγαπητοί ήρωές μου.

Πιστεύετε ότι υπάρχει τρόπος για ελληνικό «brain gain»;

Υπάρχει, αν καταλυθεί ή έστω περιοριστεί αυτή η δεσποτεία του τιποτένιου. Δύσκολο αυτό, γιατί το τιποτένιο στην Ελλάδα είναι παντοδύναμο και πολύμορφο. Επίσης το τιποτένιο δεν έχει αξίες, άρα εύκολα προσαρμόζεται και καταντά αποτρόπαια αειθαλές. Μακάρι να αλλάξουν τα πράγματα, εδώ θα είμαστε. Πλέον γνωριζόμαστε όλοι πολύ καλά, ποιος είναι ποιος και τι κάνει. Πρόσφατα μάλιστα δημοσιεύσαμε μια βάση δεδομένων που περιέχει αναλυτικά δεδομένα για την επιστημονική απήχηση όλων των 69351 Ελλήνων επιστημόνων που έχουν δημοσιεύσει τουλάχιστον 5 πλήρεις διεθνείς επιστημονικές εργασίες: https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.01.13.426588v1 . Ανάμεσα σε αυτούς που βρίσκονται στους κορυφαίους 15 του επιστημονικού τους πεδίου παγκοσμίως, το 94% βρίσκεται στο εξωτερικό. Το ερώτημα ουσιαστικά καταλήγει αν θέλουμε μια Ελλάδα υπερδύναμη γνώσης και παιδείας ή μια Ελλάδα μπανανία που εξυπηρετεί διηνεκώς τους ίδιους τιποτένιους.

Θα θέλαμε τη γνώμη σας για την πανεπιστημιακή αστυνομία, που είναι ένα από τα θέματα της επικαιρότητας.

Η ανομία και η βία με βρίσκουν πάντα αντίθετο. Δεν θεωρώ όμως ότι τα πανεπιστήμια θα ανθίσουν και θα σωθούν ειδικά από την πανεπιστημιακή αστυνομία. Υπάρχει μια μανία στην Ελλάδα ότι η αστυνομία μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα. Π.χ. στην πανδημία, αντί για σοβαρή επιδημιολογική επιτήρηση, η προκρινόμενη λύση ήταν γενικό απαγορευτικό και αστυνόμευση. Αντί για περισσότερα μοριακά τεστ, περισσότερα περιπολικά. Αντίστοιχα στα πανεπιστήμια: αντί για περισσότερη ενίσχυση της αριστείας, αξιοκρατία και διαφάνεια, περισσότεροι φρουροί. Η υπέρμετρη λατρεία της αστυνόμευσης είναι χαρακτηριστικό φοβισμένων κρετινικών ηγεμονιών. Η αστυνομία φυσικά και χρειάζεται. Τρεις φορές έχουν μπει ληστές στο σπίτι μου στην Αθήνα. Εκτιμώ και σέβομαι το έργο και την προσφορά των αστυνομικών – εκεί που χρειάζεται – και έχω πολλούς φίλους αστυνομικούς που είναι εξαιρετικοί και τίμιοι άνθρωποι, διαμάντια. Όμως η Ελληνική Αστυνομία έχει κάπου 65.000 αστυνομικούς, ενώ η Σουηδία με τον ίδιο πληθυσμό έχει μόνο 25.000 και οι ΗΠΑ έχουν επίσης το ένα τρίτο από ότι η Ελλάδα σε αναγωγή ως προς τον πληθυσμό. Αν προσθέσουμε και τους ιδιωτικούς φρουρούς, η Ελλάδα μάλλον απασχολεί περίπου 20 φορές περισσότερους αστυνομικούς και σεκιουριτάδες από ότι μέλη ΔΕΠ στα πανεπιστήμια.

Είναι προτιμότερος «ο θάνατος της δημοκρατίας από ελεημοσύνη ή από επενδύσεις»;

Ο θάνατος της δημοκρατίας είναι οδυνηρός, ανεξάρτητα από την αιτία. Αν είναι όμως να πεθάνει η δημοκρατία, τουλάχιστον ας πεθάνει με αξιοπρέπεια. Τόσο η ελεημοσύνη όσο και οι κακώς εννοούμενες επενδύσεις είναι αναξιοπρεπείς θάνατοι. Στην Ελλάδα μέχρι πρόσφατα κυριαρχούσε ο θάνατος της δημοκρατίας από ελεημοσύνη. Τα πολιτικά κόμματα στηρίζονταν στην ικανότητά τους να υπόσχονται και να προσφέρουν κρατικά επιδόματα και κουμπαρικές αναθέσεις, να μικροδιαχειρίζονται δήθεν ευνοϊκές φορορρυθμίσεις καραγκιοζικής αριθμητικής και να ζαχαρώνουν ψωροσυντάξεις σε σταδιακά όλο και περισσότερο εκμαυλισμένους, εξαρτώμενους, εξαθλιωμένους, φτωχοποιημένους ψηφοφόρους. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια προσπάθεια εφαρμογής και του θανάτου από επενδύσεις. Πρωθυπουργοί και υπουργοί αγκαλιάζουν για παράδειγμα την καπνοβιομηχανία, που ευθύνεται άμεσα για 25000 θανάτους Ελλήνων κάθε χρόνο με τα προϊόντα της. Είναι σαν να λένε «Μπράβο, επενδύστε, ελάτε να μας σκοτώσετε». Ή παρουσιάζουν την έλευση ενός μεγάλου καζίνο στο Ελληνικό, ένα όραμα όπου η Ελλάδα δεν θα μετατραπεί σε Φιλιππίνες, αλλά σε Φιλιππίνες δευτέρας διαλογής. Είναι άλλο οι σοβαρές επενδύσεις που προσφέρουν και στο κράτος και στην κοινωνία πραγματική αξία και δυναμική προόδου, και άλλες οι ανερμάτιστες επενδύσεις στην αρρώστια και στη χρεοκοπία.

Ως ειδήμων, πότε πιστεύετε ότι θα έρθουμε σε μία “κανονική” καθημερινότητα, που δεν θα απειλείται τόσο από την πανδημία του κορονοϊού;

Σήμερα, αν το θέλουμε. Ποτέ, αν συνεχίσουμε με πανικό, με μη ορθολογικά μέτρα, με περιφρόνηση της επιστήμης, με τρομολαγνεία. Μέχρι τώρα έχουμε προσπαθήσει να αντιμετωπίσουμε μια σοβαρή επιδημία χωρίς να χρησιμοποιήσουμε καν την επιδημιολογία. Ελπίζω να υπάρξει αλλαγή πλεύσης πριν είναι αργά.

Είστε ένας άνθρωπος ευθύς, ντόμπρος και ειλικρινής. Ως απολογισμό ζωής μέχρι εδώ, το να μη μασάτε τα λόγια σας έχει αποτελέσει πλεονέκτημα ή μειονέκτημα;

Με το να είμαι ειλικρινής, έχω δημιουργήσει πολλούς φίλους και πολλούς εχθρούς. Είμαι περήφανος για τους φίλους μου. Είμαι ακόμα πιο περήφανος για τους εχθρούς που έχω κάνει. Όταν βλέπω το ποιον και των μεν και των δε, καταλαβαίνω ότι αξίζει να συνεχίσω.

Ποιο ταξίδι σας δεν θα ξεχάσετε ποτέ;

Η μνήμη έχει τους δικούς της κανόνες και αποτελεί ένα αυτόνομο κράτος. Με στενοχωρεί ότι παρά τα συνεχή αυστηρά διαβήματα που της κάνω, αυτή επιμένει να ξεχνάει, να με διαγράφει, να με αγνοεί επιδεικτικά, να διεκδικεί αμετανόητη τα δικά της. Ξέρει μάλιστα η πανούργα ότι δεν μπορώ να της κηρύξω τον πόλεμο, ότι αν το κάνω θα καταστραφούμε και οι δυο. Τα περισσότερα όμορφα ταξίδια βυθίζονται αργά ή γρήγορα στο ανοιχτό πέλαγος, κι εμείς συνήθως αναλωνόμαστε στο αν μπορούμε να επεκταθούμε από τα 6 στα 12 μίλια της αιγιαλίτιδος. Οπότε δεν μπορώ να ξέρω ή να υποσχεθώ τί δεν θα ξεχάσω. Με στενοχωρεί αυτό, αλλά απλώς στα βιβλία μου προσπαθώ να σώσω ότι γίνεται πριν βυθιστεί στα ανοιχτά.

Τί γράφετε αυτή την περίοδο;

Τα τελευταία 4 χρόνια γράφω ένα βιβλίο που λέγεται «Αντικριστές Πολιτείες». Τα κεφάλαια που το συγκροτούν είναι τριών ειδών. Κάποια χαρακτηρίζονται ως «Πραγματικότητα», κάποια άλλα ως «Αντικριστή εικασία» και κάποια άλλα ως «Εικασία χωρίς αντίκρισμα». Βρίσκομαι στην 59η γραφή του βιβλίου, άρα μάλλον έχω ακόμα αρκετό δρόμο. Ελπίζω κάποια στιγμή να βάλω τελεία. Ή τουλάχιστον να αποφασίσω ότι το βιβλίο τελείωσε χωρίς να μπορεί να μπει καν τελεία. Αυτό είναι το πιθανότερο.

Σάς ευχαριστούμε πολύ!

Photo: Melina Mara/Washington Post

Σχόλια

Συνεντεύξεις

Περισσοτερα στην κατηγορια Συνεντεύξεις

Copyright © 2015-2016 Clevernews